Brudźcowate

Brudźcowate
Rhyparochromidae
Amyot et Audinet-Serville, 1843
Ilustracja
Brudziec zwyczajny
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

stawonogi

Gromada

owady

Rząd

pluskwiaki

Podrząd

pluskwiaki różnoskrzydłe

Infrarząd

Pentatomomorpha

Nadrodzina

Lygaeoidea

Rodzina

brudźcowate

Synonimy
  • Megalonotinae
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons
Myodocha serripes
Barczel sosnowy
Pterotmetus staphyliniformis
Opuszczel jednozębny
Lesiec Drymus sylvaticus
Ozophora picturata
Strzeszyk rudogoleń
Bodziec Beosus maritimus
Pseudopamera nitidula

Brudźcowate[1] (Rhyparochromidae) – rodzina pluskwiaków z podrzędu różnoskrzydłych i nadrodziny Lygaeoidea. Obejmuje około 1850 opisanych gatunków. Rozprzestrzeniona jest kosmopolitycznie. Większość to fitofagi wysysające nasiona roślin, ale spotyka się też w tej rodzinie hematofagię kręgowców oraz okazjonalne drapieżnictwo na stawonogach.

Morfologia

Pluskwiaki o ciele niewielkich rozmiarów[2][3]; ich długość mieści się w zakresie między 1,2 a 12 mm[3]. Ubarwienie mają niepozorne, najczęściej brązowe lub z czarno-brązowo-białym nakrapianiem. Często spotyka się w tej grupie gatunki upodobnione do mrówek poprzez zwężenie przedniej i rozszerzenie tylnej części odwłoka, a czasem także przez wykształcenie stożkowatych wyrostków na przedpleczu i tarczce[2][3].

Głowa ma dobrze rozwinięte bukule[3], przyoczka[2][3], osadzone poniżej środka oczu złożonych[3], czteroczłonowe czułki, czteroczłonową kłujkę[2] i zwykle zaopatrzona jest w trichobotria. Odnóża przedniej pary często mają nabrzmiałe uda ze spodnią stroną uzbrojoną w tęgie kolce[2][3]. Jest to adaptacja do chwytania nasion i podciągania ciała w ciasnych przestrzeniach[3].

Odwłok u większości gatunków ma szew między czwartym i piątym sternitem zakrzywiony w kierunku przodnio-bocznym, niekompletny (sternity częściowo zlane). Tylko u nielicznych rodzajów, jak np. barczel (Gastrodes), szew ten dochodzi do bocznych krawędzi odwłoka – w takich przypadkach głowa zazwyczaj zaopatrzona jest w trichobotria[2][3]. Genitalia samców charakteryzują się obecnością w wezyce wyrostka helikoidalnego[2].

Biologia i ekologia

Większość gatunków to naziemne (epigeiczne) fitofagi wysysające dojrzałe, opadłe nasiona roślin[2][3]. Często znajdywane są w cieniu opadowym nasion roślin żywicielskich, czasem tworząc zgrupowania wielu gatunków związanych z danym gatunkiem rośliny[2]. Niektóre brudźcowate wyspecjalizowały się w wąskich niszach, np. przedstawiciele rodzaju Cligenes tworzą liczące dziesiątki tysięcy osobników populacje w jaskiniach i opuszczonych budynkach, gdzie żerują na nasionach znajdowanych w guanie owocożernych nietoperzy[3].

U form naziemnych częsta jest krótkoskrzydłość i wtórne zatracenie zdolności lotu[2]. Badania nad fauną nearktyczną pozwoliły wyróżnić dwie grupy ekologiczne brudźcowatych. Grupa obejmująca gatunki związane z siedliskami przejściowymi cechowała się długoskrzydłymi, składającymi duże ilości jaj i zapadającymi w słabą diapauzę postaciami dorosłymi oraz wydawaniem na świat dwóch pokoleń w roku. Grupa obejmująca gatunki bytujące w siedliskach stałych wydawała na świat jedno pokolenie w roku, składała mniej jaj, przechodziła silną diapauzę, zwykle w stadium jaja, a wśród osobników dorosłych większości gatunków dominowały formy krótkoskrzydłe. Większość brudźcowatych jest jajorodna, ale u Stilbocoris występuje żyworodność lecytotroficzna[3].

Najbardziej pod względem biologii i ekologii od typowych brudźcowatych odbiega plemię Cleradini. Jego przedstawiciele zasiedlają głównie gniazda ptaków oraz nory torbaczy i gryzoni, a odżywiają się krwią tych kręgowców (hematofagi)[2][3]. Poza tym u niektórych brudźcowatych stwierdzono okazjonalne żerowanie na stawonogach[2].

Rozprzestrzenienie

Rodzina rozprzestrzeniona jest kosmopolitycznie[2][3]. Kosmopolityczne są obie zaliczane doń podrodziny, a także plemiona: Antillocorini, Lethaeini, Myodochini i Rhyparochromini. W Australii stwierdzono 170 gatunków, z których 127 jest endemitami tego kontynentu[2]. W Polsce stwierdzono 73 gatunki z 31 rodzajów[4] (zobacz: brudźcowate Polski).

Taksonomia

Takson ten wprowadzili w 1843 roku Charles Jean-Baptiste Amyot i Jean Guillaume Audinet-Serville[5]. Przez większą część wieków XIX i XX klasyfikowany był on w randze podrodziny Rhyparochrominae w obrębie szeroko pojętych zwińcowatych[2]. Carl Stål w latach 1862–1864 wprowadził wewnętrzny podział na 6 plemion opierając się na układzie trichobotrii na odwłoku[6][7]. W 1907 roku Gustav Breddin zrewidował tęże klasyfikację uwzględniając cechy przetchlinek odwłokowych[8]. W 1957 roku Geoffrey Scudder wprowadził podział na 4 plemiona[9]. Kolejnej reklasyfikacji dokonali w 1961 roku James Alexander Slater i M.H. Sweet, wyróżniając 8 plemion[10]. W 1967 roku M.H. Sweet w kolejnej rewizji wyróżnił 14 plemion[11], a w 1982 J.A. Slater i Thomas Woodward dodali kolejne plemię[12]. Thomas J. Henry w 1997 roku opublikował wyniki analizy filogenetycznej infrarzędu, na podstawie której wniósł niektóre podrodziny zwińcowatych, w tym omawianą do rangi osobnych rodzin. W tak utworzonej na nowo rodzinie Rhyparochromidae plemię Plinthisini wyniesione zostało do rangi odrębnej podrodziny Plinthisinae, a pozostałe plemiona znalazły się w nowo zdefiniowanej podrodzinie Rhyparochrominae[13].

Do rodziny tej należy około 1850 opisanych gatunków, zaliczanych do 372 rodzajów[14]. Ich podział na podrodziny i plemiona z uwzględnieniem rodzajów nieprzyporządkowanych do żadnego z nich przedstawia się następująco[15]:

  • podrodzina: Plinthisinae
  • podrodzina: Rhyparochrominae
    • plemię: Antillocorini
    • plemię: Cleradini
    • plemię: Drymini
    • plemię: Gonianotini
    • plemię: Lethaeini
    • plemię: Lilliputocorini
    • plemię: Megalonotini
    • plemię: Myodochini
    • plemię: Ozophorini
    • plemię: Phasmosomini
    • plemię: Rhyparochromini
    • plemię: Stygnocorini
    • plemię: Targaremini
    • plemię: Udeocorini
    • plemię: incertae sedis
      • Coptochromus Scudder, 1890
      • Cryptochromus Scudder, 1890
      • Exitelus Scudder, 1890
      • Getes Bergroth, 1916
      • Liabaris Horvath, 1888
      • Linnaea Scudder, 1890
      • Lithochromus Scudder, 1890
      • Necrochromus Scudder, 1890
      • Nesodromus Bergroth, 1905
      • Praenotochilus Theobald, 1937
      • Prostemmidea Reuter, 1893
      • Speusippas Distant, 1901
      • Tiromerus Scudder, 1890
  • podrodzina: incertae sedis
    • Amicrops Montrouzier, 1858
    • Anisocoris Walker, 1872

Przypisy

  1. Brudziec pospolity. Rhyparochromus vulgaris (Schilling, 1829). [w:] Przyroda Świętokrzyska [on-line]. [dostęp 2020-04-11].
  2. a b c d e f g h i j k l m n o G. Cassis, Gordon F. Gross: Zoological catalogue of Australia: Hemiptera: Heteroptera (Pentatomomorpha). CSIRO Publishing, 2002.
  3. a b c d e f g h i j k l m n Randall T. Schuh, James Alexander Slater: True bugs of the world (Hemiptera:Heteroptera): classification and natural history. Cornell University Press, 1995, s. 251-258. ISBN 0-8014-2066-0. (ang.).
  4. podrodzina: Rhyparochrominae Amyot et J.G. Audinet-Serville, 1843. [w:] Biodiversity Map [on-line]. [dostęp 2020-04-16].
  5. C.J.B. Amyot, A. Serville: Historie Naturelle des Insectes. Hémiptères. Paris: Librairie Encyclopédique de Roret, 1843.
  6. C. Stål. Enumeratio Hemipterorum. Bidrag till en förteckning öfver aller hittills kända Hemiptera, jemte systematiska meddelanden. 2. „Kongliga Svenska Vetenskaps-Academiens Nya Handlingar, Stockholm”. 10 (4), s. 1-159, 1872. 
  7. C. Stål. Enumeratio Hemipterorum. Bidrag till en förteckning öfver aller hittills kända Hemiptera, jemte systematiska meddelanden. 4. „Kongliga Svenska Vetenskaps-Academiens Nya Handlingar, Stockholm”. 12 (1), s. 1-186, 1874. 
  8. G. Breddin. Berytiden und Myodochiden von Ceylon aus der Sammelausbeute von Dr W. Horn (Rhynch. Het.). „Dsch. Entomol. Zeit.”. 1907, s. 37-47, 203-220, 1907. 
  9. G.G.E. Scudder. The higher classification of the Rhyparochrominae (Hem., Lygaeidae). „Entomol. Mon. Mag.”. 93, s. 152-156, 1957. 
  10. J.A. Slater, M.H. Sweet. A contribution to the higher classification of the Megalonotinae (Hemiptera: Lygaeidae). „Annals of the Entomological Society of America”. 54, s. 203-209, 1961. 
  11. M.H. Sweet. The tribal classification of the Rhyparochrominae (Heteroptera: Lygaeidae). „Annals of the Entomological Society of America”. 60, s. 208-226, 1967. 
  12. J.A. Slater, T.E. Woodward. Lilliputocorini, a new tribe with six new species of Lilliputocoris, and a cladistic analysis of the Rhyparochrominae (Hemiptera, Lygaeidae). „American Museum Novitates”. 2754, s. 1-23, 1982. 
  13. T.J. Henry. Phylogenetic analysis of family groups within the infraorder Pentatomomorpha (Hemiptera: Heteroptera), with emphasis on the Lygaeoidea. „Annals of the Entomological Society of America”. 90 (3), s. 275–301, 1997. 
  14. Biodiversity of the Heteroptera. W: T.J. Henry: Insect Biodiversity: Science and Society. R.G. Foottit, P.H. Adler (red.). Oxford: Wiley-Blackwell, 2009, s. 223–263.
  15. Pablo M. Dellapé, Thomas J. Henry, David C. Eades: family Rhyparochromidae. [w:] Lygaeoidea Species File (Version 5.0/5.0) [on-line]. [dostęp 2020-04-15].
  • p
  • d
  • e
Rodziny pluskwiaków
Fulgorokształtne
Coleoscytoidea
  • †Coleoscytidae
Fulgoroidea
  • Acanaloniidae
  • Achilidae
  • Achilixiidae
  • cybelowate
  • Derbidae
  • Eurybrachidae
  • Flatidae
  • Fulgoridae
  • †Fulgoridiidae
  • Gengidae
  • Hypochthonellidae
  • Kinnaridae
  • †Lalacidae
  • Lophopidae
  • Meenoplidae
  • †Neazoniidae
  • Nogodinidae
  • ocikowate
  • owoszczowate
  • †Perforissidae
  • †Qiyangiricaniidae
  • Ricaniidae
  • sietnicowate
  • szrońcowate
  • szydlakowate
  • Tropiduchidae
  • †Weiwoboidae
Surijokocixioidea
  • †Surijokocixiidae
Cykadokształtne
Cercopoidea
Cicadoidea
Dysmorphoptiloidea
  • †Dysmorphoptilidae
  • †Eoscarterellidae
  • †Magnacicadiidae
Hylicelloidea
  • †Chiliocyclidae
  • †Hylicellidae
  • †Mesojabloniidae
Membracoidea
  • Aetalionidae
  • †Archijassidae
  • Melizoderidae
  • Myerslopiidae
  • skoczkowate
  • zgarbowate
Palaeontinoidea
  • †Dunstaniidae
  • †Mesogereonidae
  • †Palaeontinidae
Pereborioidea
  • †Curvicubitidae
  • †Ignotalidae
  • †Pereboriidae
Prosboloidea
  • †Prosbolidae
  • †Maguviopseidae
Prosbolopseoidea
  • †Prosbolopseidae
Dipsocoromorpha
Dipsocoroidea
Stemmocryptoidea
Enicocephalomorpha
Enicocephaloidea
  • Aenictopecheidae
  • Enicocephalidae
Pluskwiaki półwodne
Gerroidea
Hebroidea
Hydrometroidea
Mesovelioidea
Leptopodomorpha
Leptopodoidea
  • Leotichiidae
  • †Leptaphelocheiridae
  • Leptopodidae
  • Omaniidae
  • †Palaeoleptidae
Saldoidea
Pluskwiaki wodne właściwe
Corixoidea
Naucoroidea
Nepoidea
Notonectoidea
Pleoidea
Ochteroidea
Cimicomorpha
Cimicoidea
  • Curaliidae
  • dziubałkowate
  • pluskwowate
  • Lasiochilidae
  • Lyctocoridae
  • Plokiophilidae
  • Polyctenidae
  • †Torirostratidae
  • Velocipedidae
  • †Vetanthocoridae
Joppeicoidea
Miroidea
Naboidea
Reduvoidea
Thaumastocoroidea
  • Thaumastocoridae
Tingoidea
Pentatomomorpha
Aradoidea
Coreoidea
Idiostoloidea
Lygaeoidea
Pyrrhocoroidea
Tarczówki
Coelorrhyncha
Peloridiomorpha
  • †Hoploridiidae
  • †Karabasiidae
  • Peloridiidae
  • †Progonocimicidae
Progonocimicomorpha
  • †Progonocimicidae
czerwce
  • Aclerdidae
  • †Albicoccidae
  • †Apticoccidae
  • †Arnoldidae
  • Beesoniidae
  • †Burmacoccidae
  • brzózkowate
  • Conchaspididae
  • Dactylopiidae
  • drewnikowate
  • †Electrococcidae
  • Eriococcidae
  • †Grimaldiellidae
  • †Grohnidae
  • gwiazdoszowate
  • †Hammanococcidae
  • Halimococcidae
  • †Hodgsonicoccidae
  • †Inkaidae
  • †Jersicoccidae
  • †Kozariidae
  • †Kukaspididae
  • kermesowate
  • korowinowcowate
  • †Labiococcidae
  • †Lebanococcidae
  • Lecanodiaspididae
  • †Lithuanicoccidae
  • Margarodidae
  • miłkowate
  • misecznikowate
  • †Pennygullaniidae
  • Phenacoleachiidae
  • Phoenicococcidae
  • †Serafinidae
  • Stictococcidae
  • tarcznikowate
  • †Weitschatidae
  • wełnowcowate
  • zabielicowate
koliszki
  • Aphalaridae
  • Calophyidae
  • Carsidaridae
  • Homotomidae
  • †Liadopsyllidae
  • Liviidae
  • †Malmopsyllidae
  • Phacopteronidae
  • †Protopsyllidiidae
  • Psyllidae
  • Triozidae
mączliki
  • mączlikowate
mszyce
Adelgoidea
Aphidoidea
  • mszycowate
  • Bajsaphididae
  • †Canadaphididae
  • †Cretamyzidae
  • †Drepanochaitophoridae
  • †Oviparosiphidae
  • †Sinaphididae
Genaphidoidea
  • †Genaphididae
Naibioidea
  • †Dracaphididae
  • †Naibiidae
  • †Sinojuraphididae
Palaeoaphidoidea
Phylloxeroidea
  • filokserowate
Tajmyraphidoidea
  • †Burmitaphididae
  • †Grassyaphididae
  • †Khatangaphididae
  • †Lebanaphididae
  • †Retinaphididae
  • †Tajmyraphididae
Triassoaphidoidea
incertae sedis
  • †Archiconiopterygidae
Niesklasyfikowane w podrzędach
  • †Archescytinidae
  • Aviorrhynchidae
  • †Granulidae
  • †Ingruidae
  • †Ipsviciidae
  • †Paraknightiidae
  • †Protoprosbolidae
  • †Saaloscytinidae
  • †Scytinopteridae
  • †Serpentivenidae
  • †Stenoviciidae
Identyfikatory zewnętrzne (takson):
  • BioLib: 940946
  • EoL: 2644470
  • GBIF: 4326
  • INaturalist: 141732
  • ITIS: 676868
  • NCBI: 238617