Jednogałęziowce

Jednogałęziowce, Uniramia w niektórych starszych podejściach taksonomicznych podtyp stawonogów, zawierający owady i wije (zobacz tchawkowce), przeciwstawiany skrzelodysznym (Branchiata - zawierające skorupiaki i trylobitowce).

Skrzelodyszne to stawonogi morskie (wodne), których odnóża są dwugałęziste, obok funkcji krocznej pełnią także funkcję oddechową. Ostatnie odkrycia paleontologiczne wskazują, że paleozoiczne owady miały odnóża wielogałęziste. Ponadto w szczękach drugiej pary widoczna jest pierwotna dwugałęzistość. W konsekwencji jednogałęzistość odnóży jest cechą wtórną, typową dla organizmów lądowych (inny sposób oddychania). Obecnie skrzelodyszne traktuje się jako grupę sztuczną, a jednogałęziowce (Uniramia) wywodzi się od trylobitowców.

W wyróżnieniu jednogałęziowców (Uniramia) zakładało się, że pochodzą od wspólnego przodka, jednocześnie podstawowe cechy stawonogów (połączone stawami odnóża i chitynowy pancerz) pojawiły się w toku ewolucji dwukrotnie i niezależnie (polifiletycznie). Drugą niezależną linią byłyby skrzelodyszne (Branchiata) Zwolennicy tego poglądu wywodzą Uniramia (owady i wije) od pratchawców (Onycophora) - podkreślali, że pratchawce mają cechy zarówno pierścienic jak i stawonogów.

Uniramia traktowane są współcześnie jako synonim tchawkowców (Tracheata, Eutracheata) w randze podtypu w typie stawonogi, obok podtypu szczękoczułkowce (stawonogi bez czułków, odnóże gębowe zwane szczękoczułkami - chelicerae) i podtypu skorupiaki (tak jak tchawkowce zamiast szczękoczułków mają żuwaczki).

Pratchawce, których przedstawicielem jest Peripatoides indigo były zaliczane do Uniramia, jako bezpośredni przodkowie tej grupy

Bibliografia

  • Jarmila Kukalová-Peck, 1992. The "Uniramia" do not exist; the ground plan of the Pterygota as revealed by Permian Diaphanopterodea from Russia (Insecta: Peleodictyopteroidea). Can. J. Zool., 70: 236-255.
  • Czachorowski S., 1993. Jak i z czego powstały skrzydła owadów. Przeg. zool., 37: 207-218. artykuł w wersji pdf
  • Uniramia. Palaeos. [dostęp 2012-07-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-09-22)]. (ang.).
  • Phylum Arthropoda. Cornell University. [dostęp 2012-07-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-06-06)]. (ang.).

Linki zewnętrzne

  • Katherine McBride, Lindsey Moll, Whitney Zurat: A Cladistic Analysis of Arthropoda: Examining the Evolution of Biramous Appendages and Mandibles. Susquehanna University. [dostęp 2012-07-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-03-01)]. (ang.).
  • p
  • d
  • e
Współczesne gromady stawonogów
szczękoczułkopodobne
szczękoczułkowce
wije
tyłopłciowe
przodopłciowe
dwuprzysadkowe
Pancrustacea
Oligostraca
Ichthyostraca
Altocrustacea
Multicrustacea
Hexanauplia
Allotriocarida
Labiocarida
sześcionogi
Ellipura
Cercophora

Hipotezy na temat pokrewieństwa między podtypami: żuwaczkowce, Myriochelata, pajęczakokształtne, Cormogonida
Taksony niemonofiletyczne: skorupiaki, Maxillopoda, skrytoszczękie, staroraki, tchawkowce, jednogałęziowce, skrzelodyszne, bezżuwaczkowce
Źródło: Gonzalo Giribet, Gregory Edgecombe: The Invertebrate Tree of Life. Princeton University Press, 2020. ISBN 978-0-691-17025-1.