Karaczany

Karaczany
Blattodea
Ilustracja
Karaluch amerykański (Periplaneta americana)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

stawonogi

Gromada

owady

Podgromada

uskrzydlone

Rząd

karaczany

Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons
Blaberus giganteus

Karaczany, hełmce (Blattodea, Blattoptera, Blattariae, Blattaria) – rząd owadów z przeobrażeniem niezupełnym, liczący około 4600 gatunków[1]. Prowadzą ukryty tryb życia (kryptyczny), przeważnie nocny, są wszystkożerne.

Ciało zazwyczaj ciemno ubarwione (różne odcienie brązu i ciemnego brązu). Głowa jest prawie w całości ukryta pod tarczowatym i szerokim przedpleczem (stąd ich nazwa hełmce). Mają długie, wieloczłonowe i pokryte szczecinkami czułki. Przednia para skrzydeł jest silnie schitynizowana i ciemniejsza. Skrzydła z widocznym i gęstym użyłkowaniem. Tylna para skrzydeł jest zazwyczaj szeroka i błoniasta, w spoczynku ukryte pod pierwszą parą. Często spotykane są formy krótkoskrzydłe (brachypteria). Odnóża są długie i smukłe z długimi kolcami, pozwalają na szybki bieg. Odwłok jest szeroki, zakończony parą członowanych wyrostków odwłokowych (cerci). Samice czasem noszą przyczepiony do odwłoka kokon jajowy (ooteka).

Z natury wybitnie ciepłolubne, karaczany najliczniej występują w krajach tropikalnych. Wiele gatunków to gatunki synantropijne i inwazyjne.

W Polsce wykazano występowanie 16 gatunków, co stanowi ok. 0,4% wszystkich gatunków karaczanów żyjących współcześnie na Ziemi. Spośród 16 gatunków krajowych jedynie 7 występuje w środowiskach naturalnych (m.in. Ectobius erythronotus, Ectobius lapponicus, Ectobius sylvestris), pozostałe to gatunki zawleczone, najczęściej pochodzenia tropikalnego. Spośród nich Blatta orientalis i Blattella germanicagatunkami synantropijnymi, zdolnymi do swobodnego i niekontrolowanego przez człowieka rozprzestrzeniania się. Pozostałe gatunki synantropijne zamieszkują cieplarnie (m.in. w ogrodach zoologicznych): Panchlora exoleta, Panchlora nivea, Pycnoscelus surinamensis, Periplaneta americana, Periplaneta australasiae, Nyctibora brunnea i Nyctibora sericea.

Systematyka

Do rzędu karaczanów zaliczane są rodziny:

Wyróżniana przez niektórych autorów rodzina Ectobiidae (zadomkowate) jest w powyższym ujęciu klasyfikowana w randze podrodziny (Ectobiinae) w rodzinie Blattellidae.

Etymologia nazwy

Nazwa karaczan pochodzi prawdopodobnie od hiszpańskiego słowa cucaracha [kukaraa][2].

Zobacz też

Przypisy

  1. Beccaloni, G. W. 2007. Blattodea Species File Online. Version 1.0/4.1. World Wide Web electronic publication. <http://Blattodea.SpeciesFile.org> [stan 26.08.2012].
  2. Brückner, Aleksander: Słownik etymologiczny języka polskiego, Hasło „karaczan” zawiera zdanie „nazwa wraz z owadem przywędrowała z Ameryki Południowej”.

Bibliografia

  • Anna Liana: Blattodea – karaczany. W: J. Razowski (red.) Wykaz zwierząt Polski, tom I. Ossolineum, 1990.
  • p
  • d
  • e
Rzędy owadów
Współczesne
Monocondylia
Dicondylia
Thysanura s. str.
uskrzydlone
staroskrzydłe
nowoskrzydłe
Polyneoptera
Dictyoptera
Paraneoptera
skrytoskrzydłe
Hymenopteroida
Neuropteroidea
Coleopterida
siatkoskrzydłe
Panorpida
Antiliophora
Amphiesmenoptera
Wymarłe
  • p
  • d
  • e
Klasyfikacja karaczanów
Nadrodziny i rodziny
Blaberoidea
  • Blaberidae
  • zadomkowate (w tym: Ectobiinae, prusakowate, Nyctiborinae, Pseudophyllodromiinae)
Blattoidea
Blattoidae
Cryptocercoidae
termity
  • Archotermopsidae
  • bielcowate
  • †Cratomastotermitidae
  • Hodotermitidae
  • Kalotermitidae
  • Mastotermitidae
  • nosaczykowate
  • Serritermitidae
  • Stolotermitidae
  • Stylotermitidae
incertae sedis
†Blattuloidea
†Caloblattinoidea
Corydioidea (Polyphagoidea)
  • Corydiidae
  • †Holocompsidae
  • †Liberiblattinidae
  • †Manipulatoridae
  • †Socialidae
  • †Skokidae
  • Nocticolidae
†Umenocoleoidea
  • Alienopteridae
  • Umenocoleidae
incertae sedis
  • Lygobiidae
  • Raphidiomimidae
Inne taksony rangi ponadrodzinowej
  • Kittrickea
  • Euisoptera
  • Solumblattodea
  • Xylophagodea
  • Tutricablattae
Kontrola autorytatywna (takson):
  • NDL: 00562534
  • NKC: ph198762
  • LNB: 000124083
Encyklopedia internetowa:
Identyfikatory zewnętrzne: