Metr

metr [m]
Układ 22

SI

Wymiar

[ m ] {\displaystyle [\mathrm {m} ]}

Jednostka

długości, szerokości, odległości, drogi, grubości

Typowe symbole wielkości

l, L, x, s, w, h

w jednostkach SI

podstawowa

w jednostkach CGS

1 m = 10 2 c m {\displaystyle \mathrm {1\,m=10^{2}\,cm} }

w jednostkach anglosaskich

1 m 1,094 y d {\displaystyle \mathrm {1\,m\approx 1{,}094\,yd} }

Pochodzenie nazwy

stgr. μέτρον (métron) – miara

Wzorzec metra z lat 1889–1960

Metr (stgr. μέτρον) – jednostka podstawowa długości w układach: SI, MKS, MKSA, MTS, oznaczenie m. W myśl definicji zatwierdzonej przez XVII Generalną Konferencję Miar w 1983 jest to odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 s[1].

Poprzednio metr zdefiniowany był jako:

  • (1795–1889) długość równa 10 7 {\displaystyle 10^{-7}} długości mierzonej wzdłuż południka paryskiego od równika do bieguna. Na podstawie tej definicji wykonano platynoirydowy wzorzec metra. W trakcie powtórnych pomiarów stwierdzono różnice między wzorcem a definicją. Wzorzec przechowywany jest w Międzynarodowym Biurze Miar i Wag w Sèvres koło Paryża.
  • (1889–1960) I Generalna Konferencja Miar (1889) określiła metr jako odległość między odpowiednimi kreskami na wzorcu, równą 0 , 999914 10 7 {\displaystyle 0,999914\cdot 10^{-7}} połowy południka ziemskiego.
  • (1960–1983) XI Generalna Konferencja Miar (1960) zdefiniowała metr jako długość równą 1 650 763,73 długości fali promieniowania w próżni odpowiadającego przejściu między poziomami 2p10 a 5d5 atomu 86Kr (kryptonu 86)[2].
  • (1983–2019) Długość drogi przebytej w próżni przez światło w czasie 1 299   792   458 [ s ] {\displaystyle {\frac {1}{299\ 792\ 458}}[s]} [3];
  • (2019) XXVI Generalna Konferencja Miar (13–16.11.2018) zdefiniowała metr[4] jako: oznaczenie m, jest to jednostka długości w SI. Jest ona zdefiniowana poprzez przyjęcie ustalonej wartości liczbowej prędkości światła w próżni c, wynoszącej 299 792 458, wyrażonej w jednostce m s-1, przy czym sekunda zdefiniowana jest za pomocą częstotliwości cezowej ∆νCs[5]. Definicja ta weszła w życie 20.05.2019 roku.

Przeliczenie metra na niektóre jednostki niemetryczne:

1 metr = 0,231481 pręta nowego polskiego = 0,468700 sążnia rosyjskiego = 1,093614 jarda = 3,280840 stóp angielskich

Przedrostki SI

Wielokrotności i podwielokrotności jednostki (wyróżniono najczęściej używane):

Wielokrotności Podwielokrotności
Mnożnik Nazwa Symbol Mnożnik Nazwa Symbol
100 metr m      
101 dekametr dam 10−1 decymetr dm
102 hektometr hm 10−2 centymetr cm
103 kilometr km 10−3 milimetr mm
106 megametr Mm 10−6 mikrometr µm
109 gigametr Gm 10−9 nanometr nm
1012 terametr Tm 10−12 pikometr pm
1015 petametr Pm 10−15 femtometr fm
1018 eksametr Em 10−18 attometr am
1021 zettametr Zm 10−21 zeptometr zm
1024 jottametr Ym 10−24 joktometr ym

Wielokrotności wyższe niż kilometr są praktycznie nieużywane. Do opisywania odległości w skali astronomicznej stosuje się raczej tysiące i miliony kilometrów lub jednostki pozaukładowe: rok świetlny, parsek, jednostka astronomiczna.

Najmniejszą praktycznie używaną podwielokrotnością jest nanometr. Mniejszych jednostek używa się głównie w fizyce kwantowej.

Zobacz też

Zobacz hasło metr w Wikisłowniku

Przypisy

  1. metr, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-09-28] .
  2. Główny Urząd Miar: 225 lat z metrem. GUM 2012. [dostęp 2016-06-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-12)].Sprawdź autora:1.
  3. Główny Urząd Miar: metr. Główny Urząd Miar. [dostęp 2019-01-13].
  4. BIPM: Rezolucja 26. Generalnej Konferencji Miar. www.bipm.org. [dostęp 2019-01-13].
  5. Główny Urząd Miar: Definicja metra. Główny Urząd Miar. [dostęp 2019-01-13].

Linki zewnętrzne

  • Zmiany definicji metra na przestrzeni lat na archiwalnej stronie Międzynarodowego Biura Miar i Wag. bipm.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-04-26)]. (ang.)
  • Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie legalnych jednostek miar (Dz.U. z 2020 r. poz. 1024)
  • p
  • d
  • e
jednostki podstawowe
jednostki pochodne
z osobnymi nazwami
przedrostki (prefiksy)

International System of Units Logo.png

Kontrola autorytatywna (jednostka podstawowa układu SI):
  • LCCN: sh85084371
  • GND: 4518579-7, 4262660-2
  • BnF: 11967077c
  • BNCF: 70987
  • J9U: 987007529211505171
Encyklopedia internetowa: