Słowenia

Republika Słowenii
Republika Slovenija
Flaga Słowenii
Herb Słowenii
Flaga Słowenii Herb Słowenii
Hymn:
Zdravljica

(Toast)
Położenie Słowenii
Konstytucja

Konstytucja Słowenii

Język urzędowy

słoweński[a]

Stolica

Lublana

Ustrój polityczny

republika

Głowa państwa

prezydent Borut Pahor

Szef rządu

premier Robert Golob

Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe


20 273[1] km²
0,6%

Liczba ludności (2021)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia


2 107 126[2]
104,0[2] osób/km²

PKB (2021)
 • całkowite 
 • na osobę


48,393 mld[3] EUR
23 165  [3] EUR

PKB (PSN) (2018)
 • całkowite 
 • na osobę


75,6 mld[4] dolarów międzynar.
36 566[4] dolarów międzynar.

Waluta

1 euro = 100 centów (EUR, €) (EUR)

Niepodległość

od Jugosławii
25 czerwca 1991

Religia dominująca

rzymski katolicyzm

Strefa czasowa

UTC +1 – zima
UTC +2 – lato

Kod ISO 3166

SI

Domena internetowa

.si

Kod samochodowy

SLO

Kod samolotowy

S5

Kod telefoniczny

+386

Mapa Słowenii
Multimedia w Wikimedia Commons
Informacje w Wikipodróżach
Wiadomości w Wikinews
Hasło w Wikisłowniku

Słowenia, Republika Słowenii (słoweń. Slovenija [slɔˈʋèːnija], Republika Slovenija) – państwo położone w Europie Środkowej nad morzem Adriatyckim, graniczy od zachodu z Włochami, od północy z Austrią, od wschodu z Węgrami oraz od południa z Chorwacją. Stolicą i największym miastem kraju jest Lublana. Słowenia jest najzamożniejszym oraz najbardziej rozwiniętym, szczególnie pod względem gospodarczym, państwem byłej Jugosławii i jednocześnie jednym z najbardziej zamożnych i rozwiniętych krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Językiem urzędowym jest język słoweński.

Słowenia należy do ONZ od 1992 roku, NATO od 29 marca 2004, jest też członkiem UE od 1 maja 2004 roku, od 1 stycznia 2007 kraj jest również członkiem strefy euro.

Geografia

Jaskinia Postojna
Krainy historyczne Słowenii
Lublana
 Osobny artykuł: Geografia Słowenii.

Powierzchnia:

  • ląd: 20 151 km²
  • woda: 122 km²
  • całkowita: 20 273 km²

Długość granic lądowych:

Długość wybrzeża:

  • całkowita: 46,6 km

Największe miasta:

Słowenia to w większości kraj wyżynny i górski: 90% jej powierzchni leży ponad 300 m n.p.m. Najwyższy szczyt to położony w Alpach Julijskich Triglav (2864 m); znajduje się on na terenie parku narodowego o tej samej nazwie. Prawie połowę kraju zajmują lasy, sprawiając, że Słowenia to jedno z najbardziej zielonych państw na świecie. Ziemie uprawne stanowią 43% ogółu powierzchni.

Najdłuższe rzeki to Sawa i Drawa wpadające do Dunaju, Socza na zachodzie, Mura na północnym wschodzie, Krka na południowym wschodzie oraz Kupa, stanowiąca na pewnym odcinku granicę z Chorwacją. Największe jeziora to: okresowe jezioro Cerknica oraz górskie Bohinjsko i Bled.

Na terenie Słowenii, zwłaszcza w położonej w jej południowo-zachodniej części, Krasie, licznie występują zjawiska krasowe: podziemne rzeki, jaskinie (około 7000), z których najsłynniejsza jest znajdująca się w miejscowości Postojna Postojnska jama. Mniej znane są Jaskinie Szkocjańskie. Inna jaskinia, Vilenica, co roku gości uczestników środkowoeuropejskiego festiwalu literackiego.

Słowenia leży na pograniczu dwóch stref klimatycznych: strefy klimatów podzwrotnikowych i umiarkowanych, która obejmuje większą część kraju[5]. Wybrzeże i duża część Przymorza, aż do doliny Soczy, posiada klimat śródziemnomorski pośredni między morskim a kontynentalnym, z ciepłą słoneczną pogodą przez większą część roku i z łagodnymi zimami. W klimacie umiarkowanym ciepłym występują cztery pory roku. Ukształtowanie terenu sprawia, że w Słowenii w jego obrębie można wyróżnić dwa odrębne obszary klimatyczne. Wschodnia część kraju ma typ klimatu kontynentalnego, z gorącymi latami i dość mroźnymi zimami, gdzie średnie temperatury stycznia wynoszą 0 °C, a czerwca 21 °C. Natomiast na północnym zachodzie dominuje klimat alpejski, z silnymi wpływami znad Atlantyku i obfitymi opadami.

Krainy historyczne

Słowenię tradycyjnie dzieli się na następujące regiony:

Warto dodać, że:

  • Większość Karyntii i Styrii znajduje się na terytorium Austrii.
  • Część Przymorza znajduje się na terytorium Włoch.
  • Do Przymorza zaliczana jest między innymi słoweńska Istria (slovenska Istra).
  • Do Dolnej Krainy zaliczana jest między innymi Bela Krajina.

Słowenia podzielona jest na 210 gmin.

Historia

 Osobny artykuł: Historia Słowenii.

Nazwa państwa oraz narodu pochodzi z okresu Republiki Weneckiej. Wywodzi się ona od etnonimu ludności słowiańskiej zamieszkującej obszar Dalmacji i Istrii oraz historycznej Slawonii, zaludniającej dorzecza między Dunajem, Drawą i Sawą i będące we władaniu weneckich dożów[6]. Najstarsze zapisy, wymieniają również nazwę regionu jako in Sclavonis, Schiavonia, następnie Venezia Schiavonia, Schiavonia Veneta, Sclavonia[7], zob też Schiavoni.

Karantania z ok. 880 roku

Słowiańscy przodkowie dzisiejszych Słoweńców przybyli na ziemie obecnie należące do Słowenii w VI wieku naszej ery. W VII wieku na dzisiejszym terytorium Austrii uformowało się słowiańskie Księstwo Karantanii. W połowie VIII wieku Karantanie przyjęli chrześcijaństwo. W 822 roku Karantania utraciła niepodległość – została włączona do imperium Franków.

Zabytki z Fryzyngi, najstarsze słowiańskie manuskrypty zapisane alfabetem łacińskim, które dotrwały do dzisiejszych czasów, zostały napisane około roku 1000. W XIV wieku większość słoweńskich ziem została włączona do państw rządzonych przez Habsburgów – później przekształconych w Monarchię Austro-Węgierską, w której Słoweńcy stanowili większość w takich prowincjach jak Kraina, Gorycja i Gradiska, a także znaczny odsetek ludności w Styrii, Karyntii i Istrii. W 1848 podczas Wiosny Ludów powstał program „zjednoczonej Słowenii”.

Po upadku Austro-Węgier w 1918 Słoweńcy wraz z innymi narodami południowosłowiańskimi uformowali Królestwo SHS, przemianowane na Królestwo Jugosławii w 1929. Podczas II wojny światowej ziemie słoweńskie zostały podzielone między Niemcy, Włochy i Węgry. Po wojnie, gdy odtworzono Jugosławię, Słowenia ponownie stała się jej częścią. 25 czerwca 1991 wraz z Chorwacją odłączyła się od Jugosławii, co zapoczątkowało dwa dni później w Słowenii wojnę dziesięciodniową. Na podstawie Rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 754 z 18 maja 1992 roku Słowenia została członkiem ONZ[8].

Słowenia dołączyła 29 marca 2004 do NATO, a 1 maja tego samego roku stała się częścią UE. 1 stycznia 2007 przyjęła walutę euro, stając się tym samym pierwszym krajem „nowej” Unii, który przyjął wspólną europejską walutę[9][10].

Ustrój polityczny

 Osobny artykuł: Ustrój polityczny Słowenii.

Konstytucja Słowenii z 1991 roku ustanowiła parlamentarny system rządów. W skład dwuizbowego parlamentu wchodzi: Zgromadzenie Państwowe – Državni Zbor, 90 deputowanych wybieranych na czteroletnią kadencję (88 w głosowaniu bezpośrednim, 2 delegowanych – jeden przez mniejszość węgierską, drugi przez włoską) oraz Rada Państwowa – Državni Svet (40 członków), która jest organem doradczym. Członkowie Rady wybierani są na pięć lat w wyborach pośrednich, reprezentują regiony oraz grupy interesów.

Prezydent, który jest jednocześnie naczelnym wodzem sił zbrojnych, wybierany jest na okres 5 lat w wyborach powszechnych. Władzę wykonawczą (oprócz prezydenta) sprawuje premier i 19 ministrów. Natomiast władza sądownicza należy do dożywotnio mianowanych sędziów.

Czynne prawo wyborcze mają osoby, które ukończyły 18 lat.

Inicjatywę konstytucyjną ma 20 posłów, rząd lub 30 tys. wyborców. Inicjatywę ustawodawczą zaś rząd, każdy z deputowanych do izby niższej oraz 5 tys. obywateli.

Siły zbrojne

Słowenia dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi i obroną przeciwlotniczą[11]. Uzbrojenie sił lądowych Słowenii składało się w 2021 roku m.in. z: 44 czołgów, 305 opancerzonych pojazdów bojowych oraz 26 zestawów artylerii holowanej i samobieżnej[11]. Marynarka wojenna Słowenii dysponowała w 2021 roku dwoma okrętami obrony przybrzeża[11]. Słoweńskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2021 roku uzbrojenie w postaci m.in. 3 samolotów transportowych, 22 samolotów szkolno-bojowych oraz 12 śmigłowców[11].

Wojska słoweńskie w 2021 roku liczyły 7,5 tys. żołnierzy zawodowych, 1,5 tys. rezerwistów oraz 6 tys. personelu paramilitarnego. Według rankingu Global Firepower (2021) słoweńskie siły zbrojne stanowią 88. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 545 mln dolarów (USD)[11].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Wojsko słoweńskie.

Gospodarka

Mapa konturowa Słowenii
Geographylogo.svg
Porty lotnicze w Słowenii
 Osobny artykuł: Gospodarka Słowenii.

Słowenia ma najwyższy wskaźnik PKB na osobę spośród dziesięciu krajów, które wstąpiły do Unii Europejskiej w maju 2004 (18 400 $ w 2005 r.[12]). Poziom inflacji (3,5%, 2004) zmalał do 2,5% w roku 2005 i jest zbliżony do średniego poziomu inflacji w krajach UE.

Od roku 2000 postępuje prywatyzacja w takich dziedzinach jak bankowość, telekomunikacja oraz sektor użyteczności publicznej. Stopniowo znoszone są ograniczenia dla inwestorów zagranicznych. Słowenia uznawana jest za najszybciej rozwijający się kraj spośród dziesiątki nowych państw UE i jeden z najszybciej rozwijających się w ramach całej organizacji.

Od 1 stycznia 2007 r. walutą krajową Słowenii jest euro, wprowadzone w miejsce obowiązującego w latach 1991–2006 tolara (kod SIT).

Demografia

 Osobny artykuł: Demografia Słowenii.

Na podstawie spisu ludności z 2002 roku.

Narodowość

  1. Słoweńcy – 83,0%
  2. Serbowie – 2,0%
  3. Chorwaci – 1,8%
  4. Bośniacy – 1,1%

inne odpowiedzi – 3,1%
odmowa odpowiedzi – 2,5%
nieznana – 6,4%

Język ojczysty

  1. słoweński – 87,8%
  2. serbsko-chorwacki – 7,8%
  3. węgierski – 0,4%
  4. albański – 0,4%

inny – 1,0%
nieznany – 2,7%

Język używany w domu (można było wskazać dwa)

  1. słoweński – 95,6%
  2. serbsko-chorwacki – 4,3%
  3. węgierski – 0,4%
  4. włoski – 0,3%

nieznany – 2,7%

Religie Na podstawie spisu ludności z 2002 roku.

 Osobny artykuł: Religia w Słowenii.
  1. rzymscy katolicy – 57,8% w 2002 i 71,6% w 1991
  2. prawosławni – 2,2% w 2002 i 2,4% w 1991
  3. protestanci – 0,8%
  4. muzułmanie – 2,6% w 2002 i 1,5% w 1991
  5. ateiści i bezwyznaniowcy – 10,1% w 2002 i 0,4% w 1991

Język urzędowy

Językiem urzędowym na obszarze całego kraju jest język słoweński; w położonych na Istrii gminach Koper (wł. Capodistria), Izola (wł. Isola d’Istria), Piran (wł. Pirano) i Ankaran (wł. Ancarano) dodatkowo język włoski; a w prekmurskich gminach Hodoš (węg. Hodos) Lendava (węg. Lendva) i Dobrovnik (węg. Dobrónak) dodatkowo język węgierski.

Kultura

Słowenia pod względem kulturowym związana była z krajami Europy Środkowej, głównie Austrią i północnymi Włochami, częściowo również z Węgrami. Wpływ południowosłowiańskich krajów bałkańskich, z którymi Słowenia połączona była wspólnym państwem przez siedemdziesiąt lat XX wieku, zaznaczył się w mniejszym stopniu.

Mimo braku samodzielnej państwowości, w Słowenii od XVI w. rozwijała się literatura w języku słoweńskim. Intensywniejszy rozwój kultury słoweńskiej datuje się od pierwszej połowy XIX w., kiedy to, podobnie jak w przypadku niektórych innych narodów europejskich, nastąpiło przebudzenie narodowe i kulturalne. Narodowym poetą stał się romantyk France Prešeren[13].

W XX w. udziałem kultury słoweńskiej były korzystne warunki rozwoju, z przerwą w latach II wojny światowej. W przedwojennym Królestwie Jugosławii rozwój kultury słoweńskiej był częściowo ograniczany przez tendencje unitarystyczne, natomiast w skład powojennej socjalistycznej Jugosławii Słowenia wstąpiła jako organizm wprawdzie zależny politycznie, ale całkowicie samodzielny pod względem kulturalnym.

Od uzyskania niepodległości w 1991 r. władze Republiki Słowenii aktywnie wspierają rozwój kultury, wychodząc z założenia, że dokonania kulturalne mogą być istotnym atutem niewielkiego państwa i narodu.

Tematykę rozwoju i funkcjonowania słoweńskiej kultury w kontekście społecznym i politycznym, szczególnie od lat 80. XX wieku, podejmuje publikacja poświęcona jednemu z ważniejszych słoweńskich fenomenów kulturowych, Neue Slowenische Kunst[14].

Uniwersytety

Lista słoweńskich uniwersytetów wraz z datami ich powstania:

Na terenie Słowenii, w Portorožu, znajduje się również siedziba założonego w 2008 roku międzynarodowego Uniwersytetu Euro-Śródziemnomorskiego (EMUNI).

Sport

Skocznie w Planicy

W Słowenii znajduje się jedna z największych na świecie skoczni narciarskich – Letalnica, która leży w dolinie Planica. Skocznia ta od 1979 roku regularnie gości zawody Pucharu Świata w skokach narciarskich i tutaj tradycyjnie kończy się sezon PŚ w skokach.

Turystyka

W 2016 roku kraj ten odwiedziło 3,032 mln turystów (12% więcej niż w roku poprzednim), generując dla niego przychody na poziomie 2,424 mld dolarów[15]. Najwięcej turystów przyjechało do Słowenii z Włoch, Austrii, Niemiec, Chorwacji, Korei Południowej, Wielkiej Brytanii, Serbii, Węgier, Holandii i Czech[16].

Zobacz też

Uwagi

  1. Lokalnie również węgierski lub włoski.

Przypisy

  1. Statistični urad Republike Slovenije: Ozemlje in podnebje. [dostęp 2015-10-28]. (słoweń.).
  2. a b Dane z 2021 roku. Prebivalstvo.
  3. a b Źródło : BDP in gospodarska rast.
  4. a b Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2018:http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?sy=2016&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=67&pr1.y=16&c=961&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=
  5. Wincenty Okołowicz: Strefy klimatyczne. Skala 1 : 100 000 000. W: Świat. Atlas geograficzny z częścią encyklopedyczną. Red. atlasu Leszek Glinka, Irmina Laudyn. PPWK im. E. Romera, Warszawa, Wrocław 1995, s. 56–57.
  6. Dictionnaire universel français et latin, vulgairement appelé Dictionnaire de Trevoux, Tome III. s. 351–352; Treccani Enciclopedia Italiana. Pristupljeno; Rozprawy t. 9 s. 305.
  7. Jan Baudouin de Courtenay on the Dialects Spoken in Venetian Slovenia and Rezija. Rado L. Lenček, 1977; Słowiańszczyzna w kontekście przemian Europy końca XX wieku, Emil Tokarz, 2001.
  8. Security Council Resolution 754 - UNSCR, unscr.com [dostęp 2022-02-15] .
  9. Mladen Miković: Slovenija, evro je tu! Evropa, prihajajo slovenski evri. finance.si, 2007-01-01. [dostęp 2015-07-18]. (słoweń.).
  10. Beti Gačnik, Aljoša Rehar: Evro postal slovenska nacionalna valuta. sta.si, 2007-01-01. [dostęp 2015-07-18]. (słoweń.).
  11. a b c d e Slovenia. Global Firepower. [dostęp 2021-08-27]. (ang.).
  12. Według danych Urzędu Statystycznego Słowenii (ang.).
  13. France Prešeren, [w:] Encyclopædia Britannica [online] [dostęp 2018-04-16]  (ang.).
  14. JoannaJ. Szczepanik JoannaJ., Geografia artystyczna Neue Slowenische Kunst. Wieloaspektowość i kolektywizm, Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Katedra, 2014, ISBN 978-83-63434-19-9 .
  15. UNWTO Tourism Highlights, 2017 Edition. UNWTO, lipiec 2017. s. 8. [dostęp 2017-09-25]. (ang.).
  16. Turizem v številkah 2016. slovenia.info, 2017-06. [dostęp 2017-08-01]. (słoweń.).

Linki zewnętrzne

Zobacz w indeksie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego hasło Słowenia
  • Slovenia.si Informator o Słowenii (ang.).
  • Strona rządu Słowenii (ang.)
  • Informacje turystyczne o Słowenii (ang.)
  • Honorowy Konsulat Republiki Słowenii w Mysłowicach (pol.)
  • System polityczny Słowenii
  • p
  • d
  • e
  1. Naddniestrzańska Republika Mołdawska nie jest uznawana przez żadne w pełni suwerenne państwo.
  2. Republika Kosowa jednostronnie ogłosiła niepodległość, która jest uznawana przez 97 ze 193 państw członkowskich ONZ. Obecnie działa tam specjalna misja Unii Europejskiej – EULEX.
Członkostwo w organizacjach międzynarodowych
  • p
  • d
  • e
Państwa członkowskie
Terytoria specjalne
wchodzące w skład Unii
na podst. art. 349 TFUE
Oficjalni kandydaci
Potencjalni i stowarzyszeni kandydaci
Byłe państwa członkowskie UE
Terytoria, które
wchodziły w skład EWG/UE

Flaga Unii Europejskiej

Mapa Unii Europejskiej

  1. do 22 lutego 2007 wchodził w skład UE jako integralna część Gwadelupy, ponownie jako część Unii od 1 grudnia 2009
  2. do 22 lutego 2007 wchodził w skład UE jako integralna część Gwadelupy
  • p
  • d
  • e

Mapa członków WTO

  • p
  • d
  • e
Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD)
Państwa członkowskie
Kandydaci
Obserwatorzy
Współpracujący
Organizacje afiliowane

OECD member states map.svg

  • p
  • d
  • e
Państwa Trójmorza
Kontrola autorytatywna (państwo niepodległe):
  • ISNI: 0000 0001 2110 9038
  • VIAF: 141826349
  • LCCN: n81035365
  • GND: 4055302-4
  • NDL: 00577333
  • NKC: ge130856
  • J9U: 987007554897405171
  • CONOR: 288961123
  • WorldCat: lccn-n81035365
Encyklopedia internetowa: